Nửa Sân Cỏ Trên Sàn Vợt: Khi Cầu Lông Nữ Việt Nam Đổi Ngôi Mà Không Ai Ghi Hình

1 giờ 47 phút, và một pha cầu không ai tua lại

Mưa Bình Dương tháng Chạp rơi ngang qua mái tôn nhà thi đấu, cái tiếng rào rào quen thuộc của những buổi tối mà tôi biết mình sẽ thức tới khi trời hửng sáng. Trên màn hình, đường truyền từ một giải BWF World Tour đặt ở châu Âu giật từng nhịp. Nguyễn Thùy Linh đứng sau đường biên, thở một hơi dài trước khi phát cầu. Tỷ số lúc đó là 18-19 ở ván thứ ba. Cô chọn phát thấp, đẩy vào góc trái, đối thủ bạt chéo, Linh lùi hai bước, dồn trọng tâm xuống gót rồi bung cầu—bóng bay sát dây, chạm biên. 19-19. Bình luận viên nói một câu ngắn bằng tiếng Anh, rồi chuyển sang quảng cáo. Chỉ hai phút đồng hồ sau khi ván đấu kết thúc, tôi mở lại đoạn băng để xem chậm pha bóng đó và nhận ra: không có một bản tin tiếng Việt nào điểm lại. Không phải pha cầu đó không hay. Mà là không có ai ngồi đó để thấy nó hay.

Tôi theo dõi cầu lông nữ Việt Nam từ trước khi Nguyễn Thùy Linh được biết tới như một hiện tượng. Tôi đã ngồi trong những nhà thi đấu tỉnh, nơi khán đài vắng tới mức tiếng vợt chạm cầu vang lên như tiếng gõ cửa vào một căn phòng không người. Tôi đã dựng hơn hai trăm video ngắn về bóng đá nữ, bóng rổ nữ, bóng chuyền nữ, và đến một ngày tôi nhận ra mình chưa từng làm trọn vẹn một bài nào về cầu lông nữ—bộ môn mà tôi theo dõi say mê hơn tất cả. Đó là một sự im lặng có lỗi. Không phải tôi không yêu môn này. Mà là tôi đã bị dạy, một cách vô thức, rằng chuyện đáng viết là chuyện có người đọc. Và người đọc, theo một logic nào đó không ai kiểm chứng, được cho là chỉ thích xem nam.

Ván đấu kết thúc 21-19. Linh cúi chào khán giả, thu dọn túi vợt, đi vào hành lang. Tôi tắt màn hình lúc 2 giờ 05. Ba tuần sau, tôi bắt đầu thu thập lại mọi con số tôi có thể tìm về tiền thưởng, sóng truyền hình, tài trợ và bảng xếp hạng của cầu lông nữ Việt Nam. Kết quả khiến tôi phải viết bài này—không phải để kêu gọi, mà để sửa lại một chỗ đứng trong đầu người đọc.

Bối cảnh: Một thế hệ đi lên bằng chân của chính mình

Cầu lông nữ Việt Nam chưa từng có một khoảnh khắc bùng nổ kiểu một trận chung kết World Cup được truyền hình trực tiếp toàn quốc. Nó đi lên theo kiểu khác: lặng lẽ, bằng từng vòng đấu, từng điểm xếp hạng, từng suất dự giải bị từ chối rồi được chấp nhận.

Vũ Thị Trang là người mở đường. Sinh năm 2026, cô là tay vợt nữ Việt Nam đầu tiên thật sự đặt chân vào hệ thống BWF World Tour một cách đều đặn, không phải như một khách lạ dự giải để học hỏi, mà như một tay vợt có suất và có thể thắng. Những năm cô còn thi đấu là những năm mà mỗi lần tên Việt Nam xuất hiện trong bảng đấu chính, đó đã là tin. Rồi Trang giải nghệ. Và cái cách cô rời đi—không ồn ào, không một buổi lễ tri ân được truyền hình—chính là điều tôi muốn nói tới ở phần sau của bài này.

Nguyễn Thùy Linh sinh năm 2026, lớn lên trong khoảng trống mà Trang để lại, và biến khoảng trống đó thành bệ phóng. Cô không có lợi thế thể hình kiểu Á Đông lai phương Tây như nhiều tay vợt châu Âu, cũng không có nền tảng thể lực được xây từ hệ thống học viện quốc gia có ngân sách dày. Cô có cái mà giới huấn luyện hay gọi bằng một từ nghe rất bình dân: bộ chân. Bộ chân trong cầu lông đơn nữ không phải chuyện chạy nhanh, mà là chuyện giữ được trục thân trên ổn định trong khi chân dưới di chuyển liên tục, để cú đánh cuối cùng vẫn đủ lực và đủ hiểm. Ở các tay vợt nữ, cái khó nhất là duy trì chất lượng cú đánh ở hiệp ba, khi mà chân đã mỏi và quyết định trở nên chậm hơn một phần trăm giây—khoảng thời gian đủ để một quả cầu đi hết sân.

Và rồi có Nguyễn Thị Sen, thế hệ sinh sau năm 2026, người được kỳ vọng sẽ nối tiếp. Tôi nhắc tên cô ở đây không phải để dự báo thành tích, mà để đặt một câu hỏi về cấu trúc: nếu Thùy Linh là đỉnh của một đường cong đi lên, thì Sen là bằng chứng rằng đường cong đó có độ dốc, chứ không phải một đỉnh nhọn đơn lẻ. Một nền cầu lông nữ chỉ có một cái tên thì không phải là một nền cầu lông; đó là một vận động viên có số phận may mắn.

Ở bình diện quốc tế, hệ thống BWF World Tour được chia theo nhiều hạng: Super 1000, Super 750, Super 500, Super 300 và Super 100. Cấp cao nhất gom những giải danh giá nhất và có điểm xếp hạng lớn nhất. Với một tay vợt như Thùy Linh, điều quan trọng không phải là cô có thể đánh bại tay vợt số một thế giới trong một trận hay không—trong cầu lông, điều đó luôn có thể, vì cầu lông là môn mà một sai số nhỏ ở hiệp ba đủ để lật ngược mọi thứ. Điều quan trọng là cô có thể duy trì sự hiện diện ở nhóm hạt giống đủ lâu để không phải đánh vòng loại, để không phải gặp hạt giống số một ngay vòng đầu, để tích lũy điểm một cách có hệ thống.

Đây là chỗ mà người ngoài nghề thường hiểu sai. Vòng loại của một giải cầu lông, với một tay vợt nữ Việt Nam ở giai đoạn phát triển, không phải là một cửa ải đáng sợ. Nó là một khoản đầu tư. Mỗi trận vòng loại là một lần được đánh với đối thủ thật, trọng tài thật, áp lực thật—thứ mà không một buổi tập nào ở nhà tái tạo được. Vấn đề nằm ở chỗ: chi phí để đi tới đó. Một suất dự giải ở châu Âu, châu Á hay Bắc Mỹ gồm vé máy bay, khách sạn, ăn ở, phí đăng ký, và đôi khi cả tiền thuê huấn luyện viên đi cùng—tất cả đổ lên vai một vận động viên mà tổng thu nhập từ thi đấu cả năm có thể không đủ mua một chiếc vé khứ hồi hạng phổ thông. Nếu vòng loại là cửa ải, thì cửa ải không nằm trên sân. Nó nằm ở quầy làm thủ tục sân bay.

Phân tích: Tiền, sóng, và bảng xếp hạng—ba cái đồng hồ chạy lệch nhau

Tôi muốn bắt đầu phần này bằng một con số mà rất nhiều người trong ngành biết nhưng ít ai nói to. Ở cùng một hạng đấu của BWF World Tour, tiền thưởng cho nội dung nam và nội dung nữ là bằng nhau. Không phải gần bằng. Không phải bằng sau khi thương lượng. Bằng nhau theo điều lệ.

Điều này khiến cầu lông trở thành một ngoại lệ đáng suy nghĩ trong thể thao thế giới. Ở bóng đá, chênh lệch tiền thưởng nam nữ trong các giải lớn từng được nói tới trong nhiều năm. Ở quần vợt, cuộc chiến để bốn giải Grand Slam trả thưởng ngang nhau mất rất lâu, và ở một số giải còn kéo dài tới thập niên trước. Ở bóng rổ nữ, một giải đấu hàng đầu có tổng quỹ lương thấp hơn một cá nhân ở giải nam. Còn ở cầu lông, cái sân đã bị chia đôi về mặt trả thưởng từ lâu.

Vậy tại sao cầu lông nữ vẫn vắng bóng trên truyền thông tới mức một tay vợt như Thùy Linh có thể thắng một trận ở hệ thống World Tour và không có bản tin tiếng Việt nào điểm lại?

Câu trả lời nằm ở một chỗ khác: tiền thưởng không phải là dòng tiền duy nhất, và cái sân bị chia đôi không phải là cái sân nhìn thấy bằng mắt.

Dòng tiền của một vận động viên cầu lông chuyên nghiệp chia làm ba ống. Ống thứ nhất là tiền thưởng giải đấu—ổng này chia đều nam nữ. Ống thứ hai là lương và phụ cấp từ đơn vị chủ quản hoặc đội tuyển quốc gia—ổng này ở Việt Nam thường chảy theo thành tích và theo môn, và đây là nơi bắt đầu xuất hiện chênh lệch. Ống thứ ba là hợp đồng tài trợ cá nhân—ổng này mới là ổng lớn nhất, và đây chính là nơi mà ánh nhìn quyết định số tiền.

Một nhà tài trợ không trả tiền cho một tay vợt vì tay vợt đó giỏi. Nhà tài trợ trả tiền cho số người nhìn thấy tay vợt đó. Mà số người nhìn thấy lại được quyết định bởi sóng truyền hình, thời lượng bản tin, thứ hạng trên trang thể thao, và cách một phóng viên chọn khung hình. Nếu tay vợt nữ ít xuất hiện trên sóng, nhà tài trợ định giá cô thấp hơn. Nếu cô được định giá thấp hơn, cô có ít tiền hơn để đi giải. Nếu cô đi ít giải hơn, cô ít xuất hiện trên sóng hơn. Vòng tròn này tự khép kín và tự biện minh cho chính nó: "bóng đá nữ không hấp dẫn" hoặc "cầu lông nữ ít người xem" trở thành một sự thật được tạo ra, chứ không phải một sự thật được phát hiện.

Tôi từng nói chuyện với một người làm truyền thông ở một đài thể thao. Anh bảo thẳng: "Nam hay nữ gì cũng được, miễn là tỷ suất người xem đủ. Nhưng nếu chúng tôi phát nữ, tỷ suất thấp thật, vì khán giả chưa được dạy để xem nữ." Đó là một câu nói nghe như biện minh, nhưng thực ra nó chính xác về mặt cơ chế. Vấn đề không phải là khán giả kỳ thị. Vấn đề là khán giả chưa bao giờ được trao cơ hội để hiểu một trận cầu lông nữ hay ở chỗ nào. Nếu bạn phát một trận cầu lông nữ vào khung giờ vàng, với một bình luận viên thực sự hiểu chiến thuật nữ, và kèm một đoạn giải thích về việc vì sao một tay vợt nữ 1m62 có thể thắng một tay vợt 1m75, bạn sẽ tạo ra một thế hệ khán giả mới. Nhưng việc đó cần đầu tư trước, và không ai muốn là người đầu tư trước.

Hãy nói cụ thể hơn về cái gọi là "chiến thuật nữ", vì đây là chỗ mà hầu hết các bản tin thể thao bỏ qua, và cũng là chỗ mà tôi tin rằng người đọc nên được giải thích một cách tử tế.

Cầu lông đơn nữ chơi khác cầu lông đơn nam ở đúng một điểm cốt lõi: biên độ lực trung bình thấp hơn, nên thời gian bay của quả cầu dài hơn, nên số pha đánh đổi trong một điểm nhiều hơn. Nghe thì có vẻ là bất lợi, nhưng nó lại mở ra một không gian chiến thuật hoàn toàn khác. Khi mỗi pha cầu dài hơn, người chơi không thể thắng bằng một cú đập duy nhất. Họ phải xây dựng điểm bằng chuỗi. Phát cầu ngắn để kéo đối thủ vào lưới, rồi bất ngờ móc cầu về hai góc sau, rồi đổi hướng, rồi chờ đối thủ mất trục. Đó là một môn chơi của trí nhớ cơ thể—nhớ rằng đối thủ vừa lùi về bên phải nên lần sau đẩy sang bên trái, nhớ rằng đối thủ vừa thắng một pha bằng cú đập chéo nên sẽ có xu hướng thử lại, nhớ rằng ở điểm số 19-19 đối thủ thường chọn phát cầu cao thay vì thấp.

Nguyễn Thùy Linh sống bằng loại trí nhớ đó. Cái làm cô đặc biệt không phải sức mạnh, mà là khả năng chịu đựng những pha đánh đổi dài mà không mất cấu trúc. Tôi đã xem lại nhiều trận của cô và để ý một chi tiết nhỏ: khi bị dẫn điểm, Linh có xu hướng tăng độ dài của pha cầu, không phải để gỡ điểm ngay mà để làm đối thủ mỏi trước. Đó là một chiến lược của người hiểu rằng trong đơn nữ, thể lực không phân bố đều—nó dồn vào những điểm quan trọng. Ai quản lý được việc dồn đó, người đó thắng hiệp ba.

Và đây là chỗ mà cái gọi là "thể lực đàn ông" trong bình luận trở thành một cái bẫy ngôn ngữ. Khi một bình luận viên nói một tay vợt nữ có "thể lực kiểu đàn ông", họ đang khen, nhưng cái khung khái niệm của lời khen đó lại hạ thấp toàn bộ môn chơi nữ xuống thành phiên bản yếu hơn của môn chơi nam. Trong khi đó, thứ mà một trận đơn nữ hay thực sự đòi hỏi—quản lý nhịp, đọc đối thủ, chịu đựng pha dài, quyết định ở điểm 19-19—là những thứ không hề yếu hơn, chỉ khác về cách phân bổ nguồn lực.

Còn về chuyện sóng truyền hình, tôi có một quan sát mà tôi rút ra từ chính quá trình làm nghề. Trong một năm, lượng giờ phát sóng dành cho thể thao nam ở Việt Nam lớn hơn thể thao nữ tới mức mà khi tôi thống kê bằng tay cho loạt bài nhiều năm trước, con số khiến tôi phải kiểm tra lại ba lần vì tưởng mình cộng sai. Sự chênh lệch không nằm ở một quyết định của một đài. Nó nằm ở hàng nghìn quyết định nhỏ—chọn tin nào lên đầu trang, chọn khung giờ nào để phát lại, chọn gọi tên ai trong phần tóm tắt cuối ngày. Không ai trong số đó nghĩ mình đang phân biệt. Họ nghĩ mình đang phục vụ khán giả.

Điều đáng nói là ánh nhìn đó không chỉ đến từ người ngoài. Nó thấm vào cả cách chính chúng tôi viết. Tôi từng nhận ra mình viết tiêu đề cho một trận bóng đá nữ theo kiểu "cô gái vàng" và viết tiêu đề cho một trận bóng đá nam theo kiểu "chiến thuật 3-4-3". Cùng một sự kiện, hai khung khái niệm. Khung dành cho nữ luôn nhấn vào con người và cảm xúc; khung dành cho nam nhấn vào hệ thống và chiến thuật. Đọc lên thì khung nữ có vẻ "ấm áp" hơn, nhưng nó lại tước đi của vận động viên nữ đúng thứ mà một vận động viên cần để được tôn trọng: sự phức tạp.

Sân cỏ không phân biệt giới tính, chỉ có ánh nhìn phân biệt người chơi.

Còn về chuyện rời đi, và một góc nhìn phản trực giác

Vũ Thị Trang giải nghệ, và cách truyền thông đưa tin về việc đó khiến tôi nhớ mãi. Nó giống như một ghi chú cuối trang. "Cựu tay vợt nữ Việt Nam chia tay sự nghiệp thi đấu." Hết. Không ai phân tích rằng việc một tay vợt nữ rời đấu trường ở tuổi mà nhiều tay vợt nam vẫn còn đang ở đỉnh cao không phải là dấu hiệu của thất bại, mà là dấu hiệu của một cấu trúc không cho cô ấy chỗ để tiếp tục.

Đây là chỗ tôi muốn đưa ra một góc nhìn ngược với cách hiểu thông thường.

Người ta thường đọc việc một vận động viên nữ rời giải như một mất mát, một sự "không thể tiếp tục", và đằng sau đó là một câu chuyện buồn về điều kiện thi đấu. Tôi không phủ nhận những điều kiện đó—chúng có thật, và chúng tôi phải nói về chúng. Nhưng tôi muốn đóng khung lại một lần nữa. Rời khỏi một đấu trường không xứng với mình không phải là bỏ cuộc. Đó là một hành động chủ động: tìm cho mình một nửa sân cỏ mà ở đó năng lực của mình được đền đáp tương xứng.

Khi một tay vợt nữ chuyển sang làm huấn luyện viên, sang làm công tác đào tạo trẻ, sang làm bình luận hoặc quản lý môn, cô ấy đang không rút lui khỏi môn thể thao. Cô ấy đang rút khỏi một hệ thống mà ở đó cô bị định giá thấp. Và việc cô ấy làm điều đó một cách tự nguyện, không cần một buổi lễ, là một dấu hiệu của sức mạnh chứ không phải của sự cam chịu.

Tôi biết cách đọc này có thể bị cho là quá lạc quan. Nhưng hãy thử đặt hai kịch bản cạnh nhau. Kịch bản một: một tay vợt nữ ở lại đấu trường cho tới khi hoàn toàn kiệt quệ, vì cô tin rằng nếu mình bỏ thì sẽ không còn ai để chứng minh rằng cầu lông nữ Việt Nam có thể tồn tại. Kịch bản hai: một tay vợt nữ rời đấu trường ở đúng thời điểm cô còn đủ sức để chuyển sang một vai trò mà ở đó cô có thể tạo ra nhiều hơn. Kịch bản thứ hai nhìn thế nào cũng thông minh hơn—nhưng nó lại bị đọc như một sự kết thúc, bởi vì chúng ta đã được dạy rằng giá trị của một vận động viên chỉ tồn tại khi họ còn thi đấu.

Người ta gọi là rời đi. Tôi gọi là tìm một nửa sân cỏ của mình.

Điều này dẫn tới một câu hỏi khác mà tôi nghĩ là câu hỏi khó nhất của cả bài này: khi nào một tay vợt nữ Việt Nam nên chọn đi giải để tích điểm, và khi nào nên chọn nghỉ để bảo toàn thể trạng?

Đây là chỗ mà góc nhìn thông thường nói rằng lịch thi đấu dày đặc là bất công với vận động viên nữ. Tôi nghĩ ngược lại phần nào. Lịch dày không phải là vấn đề nếu đó là lịch mà vận động viên chọn một cách có chủ đích. Với một tay vợt nữ ở giai đoạn xây điểm như Thùy Linh, mỗi giải là một cơ hội tích lũy kinh nghiệm thi đấu thật—thứ mà không có tiền cũng không mua được nếu bạn ở nhà. Vấn đề là ở chỗ: hệ thống có cho vận động viên nữ quyền chọn hay không, và có cho họ nguồn lực để biến lựa chọn đó thành một chiến lược hay không.

Một nam tay vợt có thể chọn đánh 18 giải một năm vì có đội ngũ thể lực, có bác sĩ, có người lo dinh dưỡng, có vé máy bay hạng thương gia cho những chặng dài. Một nữ tay vợt tự lo phần lớn mọi thứ trong số đó. Vậy nên khi nói về "lịch dày là bất công", chúng ta đang không nói về con số. Chúng ta đang nói về ai có quyền quyết định nghỉ.

Phải chăng vấn đề nằm ở chỗ hoàn toàn khác?

Tôi đã quay đi quay lại câu hỏi này suốt nhiều tháng, và cuối cùng tôi đi tới một kết luận mà tôi biết sẽ khiến một số người trong ngành không thoải mái: nghịch lý của cầu lông nữ không phải là nghịch lý tiền thưởng. Nó không nằm ở việc đài truyền hình thiên vị. Nó không nằm ở việc nhà tài trợ kỳ thị. Nó nằm ở một chỗ sâu hơn và khó sửa hơn—ở việc ngay cả những người yêu môn cầu lông cũng chưa từng được cung cấp ngôn ngữ để nói về một trận cầu lông nữ như một tác phẩm thể thao.

Hãy nghĩ về điều này. Khi một nhà báo viết về một trận đơn nam hay, họ dùng những khái niệm: nhịp độ, kiểm soát trung lộ, phá thế, chuyển hóa từ phòng ngự sang tấn công. Khi viết về một trận đơn nữ hay, chúng ta thường rơi vào những khái niệm: nỗ lực, tinh thần, vượt khó, xúc động. Cùng một sân, cùng một quy tắc, nhưng ngôn ngữ thì bị chia đôi. Và cái ngôn ngữ bị chia đôi đó lại sinh ra một loại khán giả bị chia đôi—khán giả nam được dạy để xem phân tích, khán giả nữ được dạy để xem cảm xúc.

Tôi cho rằng đây chính là điểm mù lớn nhất của không chỉ cầu lông nữ Việt Nam mà của toàn bộ thể thao nữ ở Đông Nam Á. Chúng ta đã dành rất nhiều năng lượng để đòi hỏi những thứ mang tính hình thức—tiền, sóng, hợp đồng—và chúng ta đã bỏ qua một thứ mang tính bản thể: định nghĩa lại cách chúng ta kể về thể thao nữ.

Trong loạt bài tôi từng thực hiện nhiều năm trước, tôi nhớ mình làm việc trong lúc cả thế giới chỉ nhìn về một hướng. Mọi tòa soạn đều dồn về một giải đấu lớn của bóng đá nam. Tôi ở lại Bình Dương, đối chiếu số giờ phát sóng giữa thể thao nam và nữ, và cho ra một con số khiến tôi phải ngồi im một lúc lâu sau khi gõ xong. Sau đó tôi hiểu rằng con số chỉ là cửa vào. Thứ ở trong phòng là câu hỏi về việc vì sao không ai thấy sự bất đối xứng đó là bất đối xứng.

Cầu lông nữ Việt Nam bây giờ đang ở một khoảnh khắc giống như vậy. Nó có một tay vợt đủ tầm để xuất hiện ở hệ thống thi đấu quốc tế. Nó có một thế hệ kế tiếp đang lên. Nó có một bộ môn đã trả thưởng ngang bằng giữa nam và nữ ở cấp cao nhất—một điều mà bóng đá và quần vợt phải mất rất nhiều năm để có. Nó thiếu đúng một thứ, và thứ đó không thể mua bằng tiền tài trợ: một tầng ngôn ngữ để nói về nó một cách nghiêm túc.

Và đây là điều tôi muốn nói với những người đang đọc bài này với tư cách những người làm truyền thông, làm tài trợ, hoặc chỉ đơn giản là người hâm mộ: cái các bạn thiếu không phải là một câu chuyện buồn để kêu gọi. Cái các bạn thiếu là một thói quen. Thói quen dành cho một trận cầu lông nữ đúng ba trăm từ phân tích chiến thuật, đúng một khung hình chậm cho pha cầu quyết định, đúng một câu hỏi sau trận về lựa chọn phát cầu ở điểm 19-19—thay vì một dòng ghi chú cuối trang.

Ba tuần tôi nghe tiếng cỏ mọc, mà không có ai đá lên nó. Đó là cảm giác tôi có khi theo dõi những trận đấu mà tôi biết là hay, mà biết là sẽ không có ai viết về chúng. Cái cảm giác đó không phải là bi kịch. Nó là một sự lãng phí. Và sự lãng phí thì có thể sửa được, chỉ cần ai đó bắt đầu.

Suy nghĩ để mang đi

Tôi không nghĩ cầu lông nữ Việt Nam cần một cuộc cách mạng. Tôi nghĩ nó cần một sự kiên nhẫn khác—kiên nhẫn viết về những trận mà không ai xem vào lúc đó, kiên nhẫn gọi tên một tay vợt nữ bằng đúng ngôn ngữ chuyên môn mà ta dùng cho một tay vợt nam, kiên nhẫn đọc một việc rời đi như một lựa chọn thay vì một bi kịch.

Nếu bạn là một phóng viên thể thao và tối nay có một trận cầu lông nữ diễn ra lúc 1 giờ 47 phút sáng, và bạn tự hỏi liệu có ai đọc bài của mình không—thì câu trả lời thành thật là: có thể không. Nhưng câu hỏi đúng không phải là có ai đọc hay không. Câu hỏi đúng là, nếu bạn không viết, thì cái pha cầu ở điểm 19-19 kia sẽ tồn tại ở đâu trong ký ức của một nền thể thao.

Một nửa sân cỏ luôn nằm đó, đợi người bước vào. Vấn đề chưa bao giờ là sân có đủ chỗ hay không. Vấn đề là chúng ta có chịu đứng dậy và bước qua vạch giữa hay không.